Νοέμβριος 2026
Κ Δ Τ Τ Π Π Σ
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  

Tό Σαρανταλείτουργο

 

 

Τεσσαρακονταλείτουργον ἢ κοινῶς Σαρανταλείτουργο, εἶναι ἡ ἐπὶ σαράντα συνεχόμενες μέρες τέλεση τῆς Θείας Λειτουργίας, δηλαδὴ προσφορὰ τῆς Θείας Εὐχαριστίας, ὑπὲρ ζώντων καὶ κεκοιμημένων. Αὐτὸ τελεῖται, συνήθως, κατὰ τὴν περίοδο τῶν σαράντα ἡμερῶν τῆς Νηστείας τῶν Χριστουγέννων.

Τὸ μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας εἶναι ἡ ἀναίμακτη συνέχεια τῆς θυσίας τοῦ Θεανθρώπου ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ στὸ Γολγοθᾶ. Αὐτὴ ἡ θυσία, ποὺ προσφέρεται κατὰ τὴ Θεία Λειτουργία, δὲν εἶναι μόνο λατρευτικὴ καὶ εὐχαριστήρια, ἱκετευτικὴ καὶ πρεσβευτική, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ θυσία ἱλασμοῦ, «εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καὶ ζωὴν αἰώνιον» (Βλ. Ματθ. κστ΄, 28. Μάρκ. ιδ΄, 24. Λουκ. κβ΄, 20).

Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων, στὴν Ε΄ Μυσταγωγική του Κατήχηση, λέει ὅτι κατὰ τὴν τέλεση τῆς Θείας Λειτουργίας καὶ τὴν κατ’ αὐτὴν προσφορὰ τῆς Θείας Εὐχαριστίας «παρακαλοῦμε τὸ Θεὸ ὑπὲρ τῆς κοινῆς τῶν Ἐκκλησιῶν εἰρήνης, ὑπὲρ στερεώσεως τοῦ κόσμου, ὑπὲρ τῶν βασιλέων (ἀρχόντων), ὑπὲρ τῶν στρατιωτῶν καὶ συμμάχων, ὑπὲρ τῶν ἀσθενῶν, ὑπὲρ τῶν δοκιμαζομένων καὶ γενικῶς ὑπὲρ ὅσων ἔχουν ἀνάγκη βοήθειας (ζώντων ἀδελφῶν μας)… ἔπειτα (παρακαλοῦμε) καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν προκεκοιμημένων, πιστεύοντας ὅτι λαμβάνουν μεγάλη ὠφέλεια οἱ ψυχές τους, γιὰ τὶς ὁποῖες γίνεται δέηση στὴ διάρκεια τῆς ἁγίας καὶ φρικτῆς θυσίας (δηλ. τῆς Θείας Εὐχαριστίας). Καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι ἁμαρτωλοὶ (οἱ μνημονευόμενοι κεκοιμημένοι), προσφέρουμε τὸ Χριστό, ποὺ θυσιάστηκε γιὰ τὰ ἁμαρτήματά μας, καὶ ἔτσι ζητοῦμε ἀπ’ τὸν φιλάνθρωπο Θεὸ ἐξιλέωση καὶ γι’ αὐτοὺς (τοὺς κεκοιμημένους) καὶ γιὰ μᾶς (τοὺς ζῶντες)».

Νά, λοιπόν, ἀπὸ ποῦ ὁρμώμενοι οἱ Ἅγιοι Πατέρες θέσπισαν, ἀπὸ τὰ πρῶτα χρόνια τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας, νὰ μνημονεύονται, ὅσοι φεύγουν ἀπ’ τὴν ἐπίγεια ζωὴ πρὸς τὸν Κύριο, καθημερινὰ στὴ Θεία Λειτουργία ἀπ’ τὴν ἡμέρα τῆς κοιμήσεώς τους μέχρι καὶ τὴν τεσσαρακοστὴ ἡμέρα. Ἀναφορὲς γιὰ τὴν ἀρχαία αὐτὴ πράξη τῆς Ἐκκλησίας βρίσκουμε στὶς Διαταγὲς τῶν Ἀποστόλων, στὸν Τερτυλλιανὸ καὶ στὸν Ἅγιο Κυπριανό.

Ἀπὸ αὐτή, ἑπομένως, τὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, νὰ μνημονεύεται ἐπὶ σαράντα μέρες στὴ Θεία Λειτουργία τὸ ὄνομα κάθε πιστοῦ ἀμέσως μετὰ τὴν κοίμησή του, προῆλθε καὶ τὸ κατὰ τὴ Σαρακοστὴ τῶν Χριστουγέννων τελούμενο Σαρανταλείτουργο. Στὸ Σαρανταλείτουργο, βέβαια, μνημονεύονται καὶ ὀνόματα ζώντων –ὅπως ἄλλωστε καὶ σὲ κάθε ἄλλη Θεία Λειτουργία– ἀλλὰ κυρίως πρέπει νὰ μνημονεύονται τῶν κεκοιμημένων. Ὁ μακαριστὸς Ἁγιορείτης Γέροντας Παΐσιος ἔλεγε, ὅτι περισσότερο πρέπει νὰ προσευχόμαστε γιὰ τοὺς κεκοιμημένους, διότι αὐτοὶ δὲν μποροῦν πλέον νὰ πράξουν τίποτε γιὰ τὴ σωτηρία τους, ἐνῶ οἱ ζωντανοὶ μποροῦν. Ἔτσι, εἶναι δικό μας χρέος νὰ τοὺς μνημονεύουμε καὶ νὰ ζητοῦμε τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ γιὰ τὶς ψυχές τους.

Ἡ τέλεση τοῦ Σαρανταλείτουργου, ὅμως, ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων, δὲν πρέπει νὰ θεωρηθεῖ σὰν μιὰ μαγικὴ πράξη, ποὺ μεταδίδει μηχανικὰ στὶς ψυχὲς τὴν ὠφέλεια. Πρέπει, ὅσο εἶναι δυνατόν, οἱ πιστοί, ποὺ συμμετέχουν σ’ αὐτό, νὰ εἶναι παρόντες στὶς τελούμενες Θεῖες Λειτουργίες, νὰ προσεύχονται θερμὰ καί, ἀφοῦ ἔχουν ἐξομολογηθεῖ καὶ ἔχουν λάβει τὴν ἄδεια τοῦ πνευματικοῦ, νὰ κοινωνοῦν τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων.

Ἔτσι, καθὼς λέει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς ἀναφερόμενος στοὺς «ἐν πίστει κεκοιμημένους», ἐμεῖς ἀγωνιζόμενοι μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν τέλεση τῆς Θείας Λειτουργίας γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀγαπημένων μας νεκρῶν, πρῶτα στὸν ἑαυτό μας φέρνουμε μὲ τὴ Χάρη τοῦ Θεοῦ ὠφέλεια καὶ μετὰ σ’ ἐκείνους. Διότι δὲν εἶναι ἄδικος ὁ Θεός, ὥστε νὰ παραβλέψει τὸν ἀγώνα μας.